Sau bài này, em chọn được một thách thức, nêu quan điểm của mình và đề xuất cách dùng AI có trách nhiệm.
AI đã có mặt trong việc tìm kiếm, dịch, gợi ý video, chỉnh ảnh và cả việc học của em. Bài hôm nay không dạy em sợ AI. Bài dạy em nhìn AI có trách nhiệm: lợi ích nào, rủi ro nào và con người phải làm gì.
Kể tên được một số thách thức xã hội do AI tạo ra hoặc làm nghiêm trọng hơn.
Phân tích được vì sao thách thức đó ảnh hưởng đến con người, lớp học, gia đình hoặc xã hội.
Trình bày được quan điểm của mình, có dẫn chứng, không nói chung chung.
Là những vấn đề AI có thể gây ra, hoặc làm thay đổi cách con người sống, học tập, làm việc, giao tiếp và ra quyết định.
Thông điệp của bài: AI càng mạnh, trách nhiệm của con người càng lớn.
Em không cần nhớ hết. Em cần một tấm bản đồ để chọn ra vấn đề mình quan tâm nhất.
Không tình huống nào có một đáp án duy nhất. Điều cô cần là lí do của em.
Một công ty muốn tung trợ lí AI thật sớm để cạnh tranh. Nhưng công cụ đôi khi đưa lời khuyên sai hoặc nguy hiểm.
Lợi ích: tốc độ, tiện ích, cạnh tranh. Rủi ro: người dùng bị hại, mất niềm tin, hậu quả khó sửa.
Câu hỏi: Có nên phát hành ngay rồi sửa dần không? Vì sao?
AI có thể tạo nội dung trông rất thật. Người xem dễ chia sẻ trước khi kiểm chứng. Hậu quả có thể là hiểu lầm, lừa đảo, bắt nạt hoặc mất uy tín.
Dấu hiệu nên nghi ngờ: nguồn lạ, tiêu đề kích động, không có nguồn độc lập, yêu cầu chuyển tiền hoặc cung cấp mã.
Cách ứng xử: Dừng lại → kiểm chứng nguồn → so sánh nhiều nguồn → không lan truyền khi chưa chắc.
Nhiều hệ thống AI cần dữ liệu để gợi ý, nhận dạng hoặc học từ phản hồi của người dùng. Dữ liệu có thể bị dùng ngoài mục đích ban đầu, bị rò rỉ, hoặc khiến người khác suy đoán điều riêng tư về em.
Dữ liệu cần cẩn trọng:
Nguyên tắc: Không nhập thông tin nhạy cảm vào công cụ lạ. Hỏi người lớn khi không chắc. Đọc yêu cầu quyền truy cập trước khi bấm đồng ý.
Một AI được dùng để tuyển chọn học bổng. Nếu dữ liệu quá khứ thiếu đại diện cho một số nhóm học sinh, AI có thể học theo chỗ lệch đó và đề xuất không công bằng.
Câu hỏi: AI có “cố ý” bất công không? Con người cần kiểm tra dữ liệu và kết quả như thế nào?
Chốt ý: AI học từ dữ liệu và mục tiêu do con người thiết kế, nên con người phải giám sát.
An là học sinh lớp 9. Một tối, trong nhóm chat của lớp xuất hiện một tấm ảnh An đứng ở một nơi An chưa từng đến, kèm lời trêu chọc. Ảnh trông rất thật, nhưng An biết đó là ảnh ghép bằng công cụ AI. Sau một giờ, ảnh đã sang hai nhóm khác. Minh, một bạn trong lớp, đã bấm chuyển tiếp trước khi kịp nghĩ. Linh nhắn riêng cho An: “Cậu ổn không? Tớ tin cậu.”
Yêu cầu: Viết 80–120 từ nêu ý kiến của em theo bốn bước. Em có thể viết về tình huống của An, hoặc chọn một thách thức khác trong bản đồ.
Quan điểm→Lí do→Dẫn chứng→Đề xuất
Bài chỉ lưu trên máy của em, không gửi đi đâu cả. Cô chỉ đọc được khi em nộp trong Google Classroom.
Em đã viết 0 từ · yêu cầu 80–120 từ.
Bấm “Chép bài để nộp”, mở Google Classroom của lớp và dán vào bài tập Tiết 1.
Đọc bài của một bạn. Đặt một câu hỏi hoặc góp một ý, có nêu lí do.
Cô trả bài trong Classroom. Em sửa ngay trên trang này rồi nộp lại.
Mã lớp Classroom và đường vào nhóm lớp do cô gửi trên lớp. Trang này không đăng hai đường đó.
Tìm một ví dụ AI đang tác động đến xã hội quanh em. Em ghi lại ba điều: ví dụ đó là gì, em thấy ở đâu, và nó ảnh hưởng tốt hay chưa tốt đến ai.